टेट्राहायड्रोफ्युरानसंक्षेपात THF, हे एक विषमचक्रीय सेंद्रिय संयुग आहे. हे ईथर वर्गातील असून, सुगंधी संयुग फ्युरानच्या संपूर्ण हायड्रोजनीकरणानंतर तयार होणारे उत्पादन आहे.
टेट्राहायड्रोफ्युरान हे सर्वात शक्तिशाली ध्रुवीय इथरपैकी एक आहे. रासायनिक अभिक्रिया आणि निष्कर्षणामध्ये याचा उपयोग मध्यम ध्रुवीय द्रावक म्हणून केला जातो. सामान्य तापमानाला हा एक रंगहीन, बाष्पशील द्रव असून त्याचा वास इथरसारखा असतो. हे पाणी, इथेनॉल, इथर, ॲसिटोन, बेंझिन आणि इतर बहुतेक सेंद्रिय द्रावकांमध्ये विरघळते, त्यामुळे याला "सार्वत्रिक द्रावक" म्हणून ओळखले जाते. सामान्य तापमानाला हे पाण्यात अंशतः मिसळू शकते, आणि काही अवैध अभिकर्मक व्यवसाय याच मुद्द्याचा वापर करून टेट्राहायड्रोफ्युरान अभिकर्मक पाण्यात मिसळून नफेखोरी करतात. साठवणुकीत THF मध्ये पेरॉक्साइड तयार होण्याची प्रवृत्ती असल्यामुळे, औद्योगिक उत्पादनांमध्ये सामान्यतः अँटिऑक्सिडंट BHT मिसळले जाते. आर्द्रतेचे प्रमाण ≦०.२%. यात कमी विषारीपणा, कमी उत्कलन बिंदू आणि उत्तम प्रवाहीपणा ही वैशिष्ट्ये आहेत.
रासायनिक गुणधर्म:ईथरचा गंध असलेला रंगहीन पारदर्शक द्रव. पाणी, अल्कोहोल, कीटोन, बेंझिन, एस्टर, ईथर आणि हायड्रोकार्बन्स यांच्यासोबत मिसळलेला असतो.
मुख्य अनुप्रयोग:
१. स्पँडेक्स संश्लेषण प्रक्रियेसाठी लागणारा कच्चा माल:
टेट्राहायड्रोफ्युरानचे (THF) स्वतः पॉलिकॉन्डेंसेशन (कॅटायोनिक रिंग-ओपनिंग रिपॉलिमररायझेशनद्वारे) होऊन पॉलिटेट्रामेथिलीन इथर डायऑल (PTMEG) तयार होऊ शकते, ज्याला टेट्राहायड्रोफ्युरान होमोपॉलिल असेही म्हणतात. PTMEG आणि टोल्युइन डायआयसोसायनेट (TDI) पासून झीज-प्रतिरोधक, तेल-प्रतिरोधक, कमी तापमानात कार्यक्षम आणि उच्च शक्ती असलेला विशेष रबर बनवला जातो; डायमेथिल टेरेफ्थॅलेट आणि १,४-ब्युटेनडायऑल वापरून ब्लॉक पॉलिइथर पॉलिस्टर लवचिक पदार्थ तयार केला जातो. २००० सापेक्ष रेण्वीय वजन असलेले PTMEG आणि पी-मेथिलीन बिस (४-फेनिल) डायआयसोसायनेट (MDI) यांचा वापर पॉलीयुरेथेन लवचिक फायबर (स्पॅन्डेक्स फायबर), विशेष रबर आणि काही विशेष उद्देशांसाठी लागणाऱ्या कोटिंगच्या कच्च्या मालासाठी केला जातो. THF चा सर्वात महत्त्वाचा उपयोग PTMEG च्या उत्पादनासाठी होतो. ढोबळ आकडेवारीनुसार, जागतिक स्तरावर वापरल्या जाणाऱ्या THF पैकी सुमारे ८०% वापर PTMEG च्या उत्पादनासाठी होतो आणि PTMEG चा वापर प्रामुख्याने स्पॅन्डेक्स फायबरच्या उत्पादनासाठी केला जातो.
२. उत्कृष्ट कार्यक्षमता असलेले द्रावक:
टेट्राहायड्रोफ्युरान हे एक सामान्यपणे वापरले जाणारे उत्कृष्ट द्रावक आहे, जे विशेषतः पीव्हीसी, पॉलिव्हिनिलिडेन क्लोराईड आणि ब्युटाइल ॲनिलीन विरघळवण्यासाठी उपयुक्त आहे. याचा वापर पृष्ठभाग लेपन, क्षरणरोधक लेपन, छपाईची शाई, टेप आणि फिल्म कोटिंग द्रावक म्हणून मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. इलेक्ट्रोप्लेटिंग ॲल्युमिनियम द्रवामध्ये, याच्या साहाय्याने ॲल्युमिनियमच्या थराची जाडी आणि चमक यावर हवे तसे नियंत्रण ठेवता येते. टेप कोटिंग, पीव्हीसी पृष्ठभाग लेपन, पीव्हीसी रिॲक्टरची स्वच्छता, पीव्हीसी फिल्म काढणे, सेल्युलोझ लेपन, प्लास्टिक छपाईची शाई, थर्मोप्लास्टिक पॉलीयुरेथेन लेपन, चिकट पदार्थ (ॲडेसिव्ह) यांसाठी हे द्रावक वापरले जाते. तसेच, कृत्रिम चामड्यासाठी पृष्ठभाग लेपन, संरक्षक लेपन, शाई, अर्क काढणारे पदार्थ (एक्सट्रॅक्टंट्स) आणि पृष्ठभाग उपचार करणारे घटक (सरफेस ट्रीटमेंट एजंट) म्हणून याचा सामान्यतः वापर होतो.
३. औषधनिर्मितीसारख्या सेंद्रिय संश्लेषणासाठी कच्चा माल म्हणून वापरले जाते:
टेट्राहायड्रोथायोफीन, १,४-डायक्लोरोइथेन, २,३-डायक्लोरोटेट्राहायड्रोफ्युरान, व्हॅलेरोलॅक्टोन, ब्युटाइल लॅक्टोन आणि पायरोलिडोन यांच्या उत्पादनासाठी. औषधनिर्माण उद्योगात, याचा उपयोग कफबिक्सिन, रिफ्युमायसिन, प्रोजेस्टेरॉन आणि काही हार्मोन औषधांच्या संश्लेषणात केला जातो. टेट्राहायड्रोथायोफेनॉल हे हायड्रोजन सल्फाइड प्रक्रियेद्वारे तयार केले जाते, ज्याचा उपयोग इंधन वायूमध्ये गंधकारक (ओळख पूरक) म्हणून केला जाऊ शकतो आणि ते औषधनिर्माण उद्योगातील मुख्य द्रावक देखील आहे.
४. इतर उपयोग:
क्रोमॅटोग्राफिक द्रावक (जेल परमिएशन क्रोमॅटोग्राफी), नैसर्गिक वायू फ्लेवर, ॲसिटिलीन निष्कर्षण द्रावक, पॉलिमर मटेरियल लाईट स्टॅबिलायझर इत्यादींसाठी वापरले जाते. टेट्राहायड्रोफ्युरॉनच्या व्यापक वापरामुळे, विशेषतः अलिकडच्या वर्षांत पॉलीयुरेथेन उद्योगाच्या जलद वाढीमुळे, आपल्या देशात PTMEG ची मागणी वाढत आहे आणि टेट्राहायड्रोफ्युरॉनच्या मागणीतही जलद वाढीचा कल दिसून येत आहे.
धोका:टेट्राहायड्रोफ्युरान (THF) हा कमी फ्लॅश पॉइंट असलेला, अत्यंत ज्वलनशील, वर्ग ३.१ मधील ज्वलनशील द्रव आहे. याची वाफ हवेसोबत स्फोटक मिश्रण तयार करू शकते, स्फोट मर्यादा १.५% ते १२% (आकारमान अंश) असून त्यामुळे जळजळ होऊ शकते. त्याचा अत्यंत ज्वलनशील स्वभाव हा एक सुरक्षिततेचा धोका देखील आहे. THFS च्या बाबतीत सर्वात मोठी सुरक्षिततेची चिंता म्हणजे हवेच्या संपर्कात आल्यावर अत्यंत स्फोटक सेंद्रिय पेरॉक्साइड्सची हळूहळू निर्मिती होणे. हा धोका कमी करण्यासाठी, व्यावसायिकरित्या उपलब्ध THFS मध्ये अनेकदा २,६-डाय-टर्ट-ब्युटिलपी-क्रेसोल (BHT) मिसळले जाते, जेणेकरून सेंद्रिय पेरॉक्साइड्सचे उत्पादन रोखता येईल. त्याच वेळी, THF कोरडे करू नये, कारण ऊर्ध्वपातन अवशेषात सेंद्रिय पेरॉक्साइड्स केंद्रित होतात.
कार्यवाही करताना घ्यावयाची खबरदारी:बंद कार्यप्रणाली, पूर्ण वायुवीजन. ऑपरेटरना विशेष प्रशिक्षण दिलेले असावे आणि त्यांनी कार्यपद्धतीचे काटेकोरपणे पालन करावे. ऑपरेटरनी फिल्टर प्रकारचा गॅस मास्क (अर्धा मास्क), सुरक्षा चष्मा, अँटी-स्टॅटिक कपडे आणि रबरी तेल-प्रतिरोधक हातमोजे घालावेत अशी शिफारस केली जाते. आग, उष्णतेचा स्रोत यांपासून दूर राहा, कामाच्या ठिकाणी धूम्रपान करू नये. स्फोट-रोधक वायुवीजन प्रणाली आणि उपकरणांचा वापर करा. वाफ कामाच्या ठिकाणच्या हवेत पसरण्यापासून रोखा. ऑक्सिडंट, आम्ल आणि क्षार यांच्या संपर्कात येणे टाळा. भरताना प्रवाहाचा दर नियंत्रित केला पाहिजे आणि इलेक्ट्रोस्टॅटिक जमाव टाळण्यासाठी अर्थिंग उपकरण असावे. हाताळणी करताना, पॅकेजिंग आणि कंटेनरचे नुकसान टाळण्यासाठी हलक्या हाताने लोडिंग आणि अनलोडिंग करावे. योग्य प्रकारची आणि प्रमाणात अग्निशमन उपकरणे आणि गळतीवरील आपत्कालीन उपचारांची उपकरणे सुसज्ज असावीत. रिकाम्या कंटेनरमध्ये हानिकारक अवशेष असू शकतात.
साठवणुकीसाठी घ्यावयाची खबरदारी:सहसा या वस्तूमध्ये एक प्रतिबंधक असतो. थंड, हवेशीर गोदामात साठवा. आग आणि उष्णतेपासून दूर ठेवा. गोदामाचे तापमान ३०℃ पेक्षा जास्त नसावे. पॅकेज सीलबंद असावे आणि हवेच्या संपर्कात येऊ नये. ते ऑक्सिडायझर्स, आम्ल आणि क्षारांपासून वेगळे साठवले पाहिजे आणि मिसळू नये. स्फोटरोधक प्रकाश आणि वायुवीजन सुविधा वापरल्या जातात. ठिणगी पडण्याची शक्यता असलेली यांत्रिक उपकरणे आणि साधने वापरू नका. साठवणुकीच्या जागेत गळती आपत्कालीन उपचार उपकरणे आणि योग्य धारण साहित्य असावे.
पॅकेजिंग: १८० किलो/ड्रम
पोस्ट करण्याची वेळ: २३ मे २०२३