टेट्राक्लोरोएथिलीन, ज्याला असेही म्हणतातपरक्लोरोएथिलीनC2Cl4 हे रासायनिक सूत्र असलेले एक सेंद्रिय संयुग आहे. हा एक रंगहीन द्रव असून, तो पाण्यात अविद्राव्य आणि इथेनॉल, ईथर, क्लोरोफॉर्म व इतर सेंद्रिय द्रावकांमध्ये विद्राव्य आहे. याचा उपयोग प्रामुख्याने सेंद्रिय द्रावक आणि ड्राय क्लीनिंग एजंट म्हणून केला जातो, तसेच चिकट पदार्थांचे द्रावक, धातूंवरील ग्रीस काढणारे द्रावक, शुष्कक, पेंट रिमूव्हर, कीटकनाशक आणि चरबी काढणारे द्रावक म्हणूनही याचा वापर करता येतो. याचा उपयोग सेंद्रिय संश्लेषणातही केला जाऊ शकतो.
रासायनिक गुणधर्म:रंगहीन पारदर्शक द्रव, ज्याचा वास ईथरसारखा असतो. तो विविध पदार्थ (जसे की रबर, रेझिन, चरबी, ॲल्युमिनियम क्लोराईड, गंधक, आयोडीन, मर्क्युरी क्लोराईड) विरघळवू शकतो. इथेनॉल, ईथर, क्लोरोफॉर्म आणि बेंझिनमध्ये मिसळतो. पाण्यात विरघळून त्याचे प्रमाण सुमारे १,००,००० पट वाढते.
उपयोग आणि कार्ये:
उद्योगात, टेट्राक्लोरोएथिलीनचा वापर प्रामुख्याने द्रावक, सेंद्रिय संश्लेषण, धातूंच्या पृष्ठभागाचा क्लिनर आणि ड्राय क्लीनिंग एजंट, गंधक-निराकरणक (डिसल्फरायझर), उष्णता हस्तांतरण माध्यम म्हणून केला जातो. वैद्यकीय क्षेत्रात याचा वापर जंतनाशक म्हणून केला जातो. तसेच, ट्रायक्लोरोएथिलीन आणि फ्लोरिनेटेड सेंद्रिय पदार्थ बनवण्यामध्ये हा एक मध्यस्थ घटक आहे. सामान्य लोकांना वातावरण, अन्न आणि पिण्याच्या पाण्याद्वारे टेट्राक्लोरोएथिलीनच्या कमी सांद्रतेचा संपर्क येऊ शकतो. टेट्राक्लोरोएथिलीन अनेक अजैविक आणि सेंद्रिय संयुगांमध्ये, जसे की गंधक, आयोडीन, मर्क्युरी क्लोराईड, ॲल्युमिनियम ट्रायक्लोराईड, चरबी, रबर आणि राळ, यांच्या संयोगासाठी चांगली विद्राव्यता दर्शवते. या विद्राव्यतेमुळे याचा वापर धातूंवरील तेलकटपणा काढणारे क्लिनिंग एजंट, पेंट रिमूव्हर, ड्राय क्लीनिंग एजंट, रबर द्रावक, शाई द्रावक, द्रव साबण, उच्च-दर्जाचे केस आणि पिसांवरील तेलकटपणा काढणारे एजंट म्हणून मोठ्या प्रमाणावर केला जातो; टेट्राक्लोरोएथिलीनचा वापर कीटकनाशक (हुकवर्म आणि जिंजर टॅब्लेट) म्हणून; तसेच वस्त्र प्रक्रियेसाठी फिनिशिंग एजंट म्हणूनही केला जातो.
अर्ज:परक्लोरोएथिलीनचा एक प्रमुख उपयोग सेंद्रिय द्रावक आणि ड्राय क्लीनिंग एजंट म्हणून होतो. कापडाला इजा न पोहोचवता सेंद्रिय पदार्थ विरघळवण्याच्या या संयुगाच्या क्षमतेमुळे ते कपड्यांच्या ड्राय क्लीनिंगसाठी आदर्श ठरते. या संयुगाच्या इतर उपयोगांमध्ये चिकट पदार्थांसाठी द्रावक, धातूंवरील ग्रीस काढणारे द्रावक, शुष्कक, पेंट रिमूव्हर, कीटकनाशक आणि चरबी काढणारे म्हणून त्याचा वापर होतो. शिवाय, याचा उपयोग सेंद्रिय संश्लेषणातही केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे ते रासायनिक उद्योगातील एक अत्यावश्यक घटक बनते.
पर्क्लोरोएथिलीनमध्ये अशी अनेक वैशिष्ट्ये आहेत, ज्यामुळे ते अनेक औद्योगिक उपयोगांमध्ये एक आदर्श घटक ठरते. त्याच्या उत्कृष्ट द्रावक गुणधर्मांमुळे ते ग्रीस, तेल, चरबी आणि मेण विरघळवण्यासाठी विशेषतः उपयुक्त ठरते. याव्यतिरिक्त, ते चिकट पदार्थ काढून टाकण्यात कार्यक्षम आहे, ज्यामुळे ते एक उत्कृष्ट चिकट द्रावक ठरते. त्याचा उच्च उत्कलन बिंदू देखील, उच्च तापमानाची आवश्यकता असलेल्या उपयोगांसाठी एक चांगला पर्याय ठरतो.
पर्क्लोरोएथिलीनच्या बहुउपयोगी गुणधर्मांमुळे व्यावसायिक स्वच्छता उद्योगात ते एक लोकप्रिय उत्पादन आहे. याचा वापर ड्राय क्लीनिंग सॉल्व्हेंट म्हणून केला जातो आणि त्याच्या उत्कृष्ट स्वच्छता गुणधर्मांमुळे ते कार्पेट, फर्निचर आणि इतर कापड स्वच्छ करण्यासाठी आदर्श ठरते. याचा उपयोग वाहनांचे भाग, इंजिन आणि औद्योगिक यंत्रसामग्री स्वच्छ करण्यासाठी देखील केला जातो, ज्यामुळे ते विविध उद्योगांमध्ये सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या सॉल्व्हेंटपैकी एक बनले आहे.
कार्यवाही करताना घ्यावयाची खबरदारी:बंद जागेत कामकाज करा, वायुवीजन व्यवस्था अधिक मजबूत करा. ऑपरेटर्सना विशेष प्रशिक्षण दिलेले असावे आणि त्यांनी कार्यपद्धतीचे काटेकोरपणे पालन करावे. ऑपरेटर्सनी सेल्फ-प्रायमिंग फिल्टर गॅस मास्क (हाफ मास्क), रासायनिक सुरक्षा संरक्षक चष्मा, गॅस भेदक संरक्षक सूट आणि रासायनिक संरक्षक हातमोजे घालावेत अशी शिफारस केली जाते. आग, उष्णतेचा स्रोत यांपासून दूर राहा, कामाच्या ठिकाणी धूम्रपान करू नका. स्फोट-रोधक वायुवीजन प्रणाली आणि उपकरणांचा वापर करा. वाफ कामाच्या ठिकाणच्या हवेत पसरणार नाही याची काळजी घ्या. अल्कली, सक्रिय धातूची पावडर, अल्कली धातू यांच्याशी संपर्क टाळा. हाताळणी करताना, पॅकेजिंग आणि कंटेनरचे नुकसान टाळण्यासाठी हलक्या हाताने लोडिंग आणि अनलोडिंग करावे. आगीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी लागणारी उपकरणे आणि गळती झाल्यास आपत्कालीन उपचारांसाठी लागणारी उपकरणे योग्य प्रमाणात आणि विविध प्रकारांनी सुसज्ज असावीत. रिकाम्या कंटेनरमध्ये हानिकारक अवशेष असू शकतात.
साठवणुकीसाठी घ्यावयाची खबरदारी:गोदाम हवेशीर आणि कमी तापमानात कोरडे असावे; ऑक्सिडायझर्स आणि खाद्य पदार्थांपासून वेगळे साठवावे; साठवणुकीदरम्यान हायड्रोक्विनोनसारखे स्टॅबिलायझर टाकावे. थंड, हवेशीर गोदामात साठवावे. आग आणि उष्णतेपासून दूर ठेवावे. पॅकेज सीलबंद असावे आणि हवेच्या संपर्कात येऊ नये. अल्कली, सक्रिय धातूची पावडर, अल्कली धातू, खाद्य रसायने यांपासून वेगळे साठवावे आणि एकत्र मिसळू नये. संबंधित प्रकारच्या आणि संख्येच्या अग्निशमन उपकरणांनी सुसज्ज असावे. साठवणुकीची जागा गळतीवरील आपत्कालीन उपचारांची उपकरणे आणि योग्य धारण साहित्याने सुसज्ज असावी.
उत्पादनाचे पॅकेजिंग:३०० किलो/ड्रम
साठवणूक: हवाबंद, प्रकाशरोधक आणि ओलाव्यापासून संरक्षित ठिकाणी जतन करा.
पोस्ट करण्याची वेळ: १४ जून २०२३