ऍसिटिलऍसिटोन, ज्याला २,४-पेंटाडायोन असेही म्हणतात, हे एक सेंद्रिय संयुग आहे, ज्याचे रासायनिक सूत्र C5H8O2 आहे. हा रंगहीन ते किंचित पिवळा पारदर्शक द्रव असून तो पाण्यात किंचित विरघळतो आणि इथेनॉल, ईथर, क्लोरोफॉर्म, ॲसिटोन, आईस ॲसिटिक ॲसिड व इतर सेंद्रिय द्रावकांमध्ये मिसळतो. याचा उपयोग प्रामुख्याने द्रावक आणि निष्कर्षण कारक म्हणून केला जातो. तसेच याचा वापर गॅसोलीन ॲडिटिव्ह्ज, वंगण, बुरशीनाशके, कीटकनाशके, रंग इत्यादींच्या निर्मितीमध्येही केला जाऊ शकतो.
गुणधर्म:ॲसिटोन हा रंगहीन किंवा किंचित पिवळा ज्वलनशील द्रव आहे. याचा उत्कलन बिंदू १३५-१३७°C, प्रज्वलन बिंदू ३४°C आणि वितलन बिंदू -२३°C आहे. याची सापेक्ष घनता ०.९७६ असून, विद्रावक दर N20d1.4512 आहे. ॲसिटोन ८ ग्रॅम पाण्यात विरघळतो आणि इथेनॉल, बेंझिन, क्लोरोफॉर्म, ईथर, ॲसिटोन व मेथाम्फिटिक ॲसिड यांच्यासोबत मिसळल्यावर, अल्कली द्रावणात त्याचे ॲसिटोन आणि ॲसिटिक ॲसिडमध्ये विघटन होते. जेव्हा तो उच्च तापमान, मंद आग आणि तीव्र ऑक्सिडीकारकाच्या संपर्कात येतो, तेव्हा त्यामुळे सहजपणे भाजण्याची शक्यता असते. तो पाण्यात अस्थिर असतो आणि सहजपणे जलीय अपघटन होऊन ॲसिटिक ॲसिड व ॲसिटोन तयार करतो.
सेंद्रिय संश्लेषणासाठी मध्यस्थ:
ॲसिटिलॲसिटोन हे सेंद्रिय संश्लेषणातील एक महत्त्वाचे मध्यवर्ती असून, त्याचा वापर औषधनिर्माण, सुगंधी द्रव्ये, कीटकनाशके आणि इतर उद्योगांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो.
ऍसिटोन हा औषधनिर्माण उद्योगातील एक महत्त्वाचा कच्चा माल आहे, जसे की 4,6 – डायमिथाइलपिरिमिडीन डेरिव्हेटिव्हच्या संश्लेषणासाठी. याचा उपयोग सेल्युलोज ऍसिटेटसाठी द्रावक म्हणून, रंग आणि वार्निशसाठी शुष्कक म्हणून आणि एक महत्त्वाचा विश्लेषणात्मक अभिकर्मक म्हणूनही केला जातो.
एनोल स्वरूपाच्या अस्तित्वामुळे, ॲसिटिलॲसिटोन कोबाल्ट (Ⅱ), कोबाल्ट (Ⅲ), बेरिलियम, ॲल्युमिनियम, क्रोमियम, लोह (Ⅱ), तांबे, निकेल, पॅलेडियम, जस्त, इंडियम, कथील, झिरकोनियम, मॅग्नेशियम, मँगनीज, स्कँडियम आणि थोरियम आणि इतर धातूंच्या आयनांसह चिलेट्स तयार करू शकते, जे इंधन तेल आणि वंगण तेलामध्ये ॲडिटिव्ह म्हणून वापरले जाऊ शकतात.
केमिकलबुकचा उपयोग धातूंशी चेलेशन करून सूक्ष्मरंध्रांमधील धातूंसाठी स्वच्छताकारक म्हणून केला जाऊ शकतो. उत्प्रेरक, रेझिन क्रॉसलिंकिंग एजंट, रेझिन क्युरिंग ॲक्सिलरेटर म्हणून वापरले जाते; रेझिन, रबर ॲडिटिव्ह्ज; हायड्रॉक्सिलेशन अभिक्रिया, हायड्रोजनेशन अभिक्रिया, आयसोमरायझेशन अभिक्रिया, कमी आण्विक असंतृप्त कीटोन संश्लेषण आणि कमी कार्बन ओलेफिन पॉलिमरायझेशन व कोपॉलिमरायझेशनसाठी वापरले जाते; सेंद्रिय द्रावक म्हणून, सेल्युलोज ॲसिटेट, शाई, रंगद्रव्य यासाठी वापरले जाते; पेंट सुकवणारे एजंट; कीटकनाशके आणि बुरशीनाशके, प्राण्यांवरील अतिसारावरील औषधे आणि खाद्य ॲडिटिव्ह्ज तयार करण्यासाठी कच्चा माल; इन्फ्रारेड परावर्तन काच, पारदर्शक प्रवाहकीय फिल्म (इंडियम सॉल्ट), सुपरकंडक्टिंग फिल्म (इंडियम सॉल्ट) तयार करणारे एजंट; ॲसिटिलॲसिटोन मेटल कॉम्प्लेक्सला एक विशेष रंग असतो (कॉपर सॉल्ट हिरवा, आयर्न सॉल्ट लाल, क्रोमियम सॉल्ट जांभळा) आणि ते पाण्यात अविद्राव्य असते; औषधांसाठी कच्चा माल म्हणून वापरले जाते; सेंद्रिय संश्लेषित साहित्य.
ॲसिटिल ॲसिटोनचे उपयोग:
१. पेंटानेडिओन, ज्याला ॲसिटिलॲसिटोन असेही म्हणतात, हे पायराक्लोस्ट्रोबिन, ॲझॉक्सिस्ट्रोबिन या बुरशीनाशकांचे आणि रिमसल्फ्युरॉन या तणनाशकाचे मध्यवर्ती संयुग आहे.
२. याचा उपयोग औषधनिर्मितीसाठी कच्चा माल आणि सेंद्रिय मध्यस्थ म्हणून, तसेच द्रावक म्हणूनही केला जाऊ शकतो.
३. टंगस्टन आणि मॉलिब्डेनममधील ॲल्युमिनियमच्या विश्लेषणात्मक अभिकर्मक आणि निष्कर्षण कारक म्हणून वापरले जाते.
४. ॲसिटिलॲसिटोन हे सेंद्रिय संश्लेषणातील एक मध्यवर्ती संयुग आहे, आणि ते ग्वानिडीनसोबत अमिनो-४,६-डायमिथिलपिरिमिडीन तयार करते, जे एक महत्त्वाचे औषधी कच्चे साहित्य आहे. याचा उपयोग सेल्युलोज ॲसिटेटसाठी द्रावक म्हणून, गॅसोलीन आणि वंगणांसाठी एक पूरक पदार्थ म्हणून, रंग आणि वार्निशसाठी शुष्कक म्हणून, बुरशीनाशक आणि कीटकनाशक म्हणून केला जाऊ शकतो. ॲसिटिलॲसिटोनचा उपयोग पेट्रोलियम क्रॅकिंग, हायड्रोजनीकरण आणि कार्बोनिलीकरण अभिक्रियांसाठी उत्प्रेरक म्हणून, आणि ऑक्सिजनसाठी ऑक्सिडेशन प्रवेगक म्हणूनही केला जाऊ शकतो. सच्छिद्र घन पदार्थांमधील धातूंचे ऑक्साइड काढून टाकण्यासाठी आणि पॉलीप्रोपिलीन उत्प्रेरकांवर प्रक्रिया करण्यासाठी याचा उपयोग केला जाऊ शकतो. युरोपियन आणि अमेरिकन देशांमध्ये, याचा ५०% पेक्षा जास्त वापर पशुधनाच्या अतिसारावरील औषधांमध्ये आणि खाद्य पूरक पदार्थांमध्ये केला जातो.
५. अल्कोहोल आणि कीटोन्सच्या वैशिष्ट्यपूर्ण गुणधर्मांव्यतिरिक्त, ते फेरिक क्लोराइडसोबत गडद लाल रंग दाखवते आणि अनेक धातूंच्या क्षारांसोबत चिलेट्स तयार करते. हे ॲसिटिक ॲनहायड्राइड किंवा ॲसिटिल क्लोराइड आणि ॲसिटोनच्या संघननाने, किंवा ॲसिटोन आणि केटीनच्या अभिक्रियेने मिळवले जाते. केमिकल बुकचा उपयोग ट्रायव्हॅलेंट आणि टेट्राव्हॅलेंट आयन वेगळे करण्यासाठी मेटल एक्सट्रॅक्टंट म्हणून, पेंट आणि शाई ड्रायर्स, कीटकनाशके, बुरशीनाशके, उच्च पॉलिमरसाठी द्रावक, थॅलियम, लोह, फ्लोरीन यांच्या निर्धारणासाठी अभिकर्मक आणि सेंद्रिय संश्लेषण मध्यस्थ म्हणून केला जातो.
६. संक्रमण धातू चेलेटर्स. लोह आणि फ्लोरीनचे रंगमापी निर्धारण, आणि कार्बन डायसल्फाइडच्या उपस्थितीत थॅलियमचे निर्धारण.
7. Fe(III) कॉम्प्लेक्सोमेट्रिक टायट्रेशन इंडिकेटर; प्रथिनांमधील ग्वानिडीन गट (जसे की Arg) आणि अमीनो गटांच्या सुधारणेसाठी वापरला जातो.
८. संक्रमण धातू चेलेटिंग एजंट म्हणून वापरले जाते; लोह आणि फ्लोरीनच्या रंगमापी निर्धारणासाठी, आणि कार्बन डायसल्फाइडच्या उपस्थितीत थॅलियमच्या निर्धारणासाठी वापरले जाते.
९. लोह (III) कॉम्प्लेक्सोमेट्रिक टायट्रेशनसाठी एक सूचक. प्रथिनांमधील ग्वानिडीन गट आणि प्रथिनांमधील अमिनो गटांमध्ये बदल करण्यासाठी वापरले जाते.
साठवणुकीच्या अटी:
१. मिंगहुओ आणि तीव्र ऑक्सिडंटपासून दूर राहा, हवाबंद करून जतन करा.
२. ते प्लास्टिकच्या पिशवीत किंवा लोखंडी पिंपात प्लास्टिकच्या बॅरलमध्ये गुंडाळा; सामान्य उत्पादन पॅकेजिंग: २०० किलो/ड्रम. अग्निरोधक, ओलावा-रोधक, धोकादायक गोदामात साठवले जाते. धोकादायक रसायनांच्या नियमांनुसार साठवणूक आणि वाहतूक करावी.
पोस्ट करण्याची वेळ: १९ एप्रिल २०२३